Waarom successieplanning essentieel is
Successierechten in België behoren tot de hoogste in Europa. Zonder planning kan de fiscus tot 27% van uw nalatenschap afromen in rechte lijn, en tot 65% voor verre verwanten of niet-verwanten. Dat zijn percentages die een aanzienlijk deel van uw opgebouwde vermogen wegvegen.
Toch beginnen veel mensen pas na te denken over successieplanning wanneer het te laat is. De beste tijd om te starten is nu, ongeacht uw leeftijd. Hoe vroeger u begint, hoe meer instrumenten beschikbaar zijn en hoe meer u kunt besparen.
Successieplanning is bovendien geen eenmalige oefening. Het is een doorlopend proces dat u regelmatig moet herzien, zeker bij grote levensgebeurtenissen: huwelijk, kinderen, scheiding, aankoop vastgoed, of verandering van gewest.
Successietarieven per gewest
De tarieven verschillen sterk per gewest en per graad van verwantschap.
In Vlaanderen gelden voor erfgenamen in rechte lijn tarieven van 3% op de eerste 50.000 euro tot 27% boven 250.000 euro. In Wallonië loopt het tarief op van 3% tot 30%. In Brussel van 3% tot 30%.
Voor broers en zussen zijn de tarieven al fors hoger: 25% tot 55% in Vlaanderen, 20% tot 65% in Wallonië. En voor vreemden kan het tarief oplopen tot 55% in Vlaanderen en 80% in Wallonië.
De vriendenerfenis in Vlaanderen biedt een uitzondering: u kunt tot 15.000 euro aan een vriend nalaten tegen het gunstige tarief van 3%, mits u dit expliciet regelt in uw testament.
Belangrijk: het is het gewest waar de overledene de laatste vijf jaar het langst gedomicilieerd was dat de successierechten bepaalt.
Schenken bij leven: het krachtigste instrument
Schenkingen zijn het meest effectieve middel om successierechten te verminderen. Wat u bij leven wegschenkt, behoort niet meer tot uw nalatenschap.
Voor roerende goederen kunt u schenken tegen vlakke tarieven: 3% in rechte lijn en 7% aan andere begunstigden in Vlaanderen. Of u kunt een handgift of bankgift doen zonder notaris, wat zelfs belastingvrij is als u nog drie jaar leeft na de schenking.
Voor onroerende goederen gelden hogere tarieven, maar nog steeds voordeliger dan de successierechten. In Vlaanderen bedraagt het schenkingstarief voor vastgoed 3% tot 27% in rechte lijn.
De driejaarsregel is cruciaal: als u binnen drie jaar na een niet-geregistreerde schenking overlijdt, wordt het geschonken bedrag alsnog bij de nalatenschap geteld. Veel adviseurs raden daarom aan om schenkingen toch te registreren.
Testament en andere planningsinstrumenten
Een goed testament is de basis van elke successieplanning. Zonder testament verloopt de verdeling volgens het wettelijke erfrecht, wat zelden de meest fiscaal voordelige optie is.
Overweeg het duo-legaat als u een goed doel steunt: u laat een deel na aan een VZW die de successierechten betaalt, waardoor uw andere erfgenamen netto meer overhouden. Let wel: de Vlaamse fiscus heeft de regels rond duo-legaten verstrengd sinds 2021.
Een huwelijkscontract met langst-leeft-al-heeft clausule beschermt de langstlevende echtgenoot maximaal, maar kan ongunstig zijn voor de kinderen qua successierechten.
De maatschap is een populair instrument geworden voor vermogensplanning. U draagt het eigendom van uw vermogen over aan uw kinderen via schenking, maar behoudt het beheer en de inkomsten zolang u leeft.
Praktische checklist voor successieplanning
Stap 1: maak een inventaris van uw volledige vermogen, roerend en onroerend, in België en eventueel in het buitenland.
Stap 2: bepaal wie u wat wilt nalaten. Denk breed: kinderen, partner, kleinkinderen, goede doelen, vrienden.
Stap 3: raadpleeg een notaris of vermogensplanner. Zij kunnen berekenen hoeveel successierechten verschuldigd zijn in het huidige scenario.
Stap 4: implementeer de gekozen strategie. Dat kan een combinatie zijn van schenkingen, een testament, een huwelijkscontract, een maatschap, of een levensverzekering.
Stap 5: herzie uw planning om de vijf jaar of bij elke grote levensgebeurtenis.
Belangrijk: begin niet aan complexe constructies zonder professioneel advies. De fiscus kent alle trucs en grijpt steeds vaker in bij constructies die enkel bedoeld zijn om belasting te ontwijken.
Een laatste tip: bespreek uw plannen met uw erfgenamen. Dat voorkomt conflicten na uw overlijden.